Zijn persoonlijkheidstesten pseudowetenschap?

Een tijdje geleden nam Arjen Lubach in zijn programma de wereld van persoonlijkheidstesten op de hak. MBTI? Onzin. DISC? Commercieel verzinsel. Zijn conclusie: persoonlijkheidstesten zijn pseudowetenschap – en we nemen ze veel te serieus.

Hij raakte een gevoelige snaar. Want eerlijk is eerlijk: veel van die testen zijn inderdaad slecht onderbouwd. Maar gooit Lubach daarmee ook het kind met het badwater weg?

In deze blog kijken we:

• Wat pseudowetenschap eigenlijk is,
• Waarom sommige testen (zoals MBTI en DISC) die stempel verdienen,
• Maar ook waarom niet alle persoonlijkheidstesten over één kam te scheren zijn.

Wat bedoelen we met pseudowetenschap?

Pseudowetenschap:

• Klinkt wetenschappelijk, maar mist toetsbaarheid;
• Geeft herkenbare resultaten, maar geen betrouwbare data;
• Onttrekt zich aan kritiek of verbetering.

Veel populaire testen zijn ontworpen om prettig te voelen, niet om accuraat te zijn. En dat is een probleem als ze gebruikt worden voor selectie, beoordeling of leiderschapstrajecten.

De usual suspects: MBTI en DISC

Lubach noemde ze stuk voor stuk – en niet zonder reden:

• MBTI deelt mensen op in types zoals "INTJ" of "ESFP", maar is nauwelijks herhaalbaar, mist voorspellende waarde en baseert zich op verouderde theorie.
• DISC is aantrekkelijk door zijn eenvoud (kleurcodering), maar mist wetenschappelijke onderbouwing.

Maar: niet alle testen zijn gelijk

Wat Lubach niet noemt, is dat er ook persoonlijkheidstesten zijn die wél gebaseerd zijn op stevig psychologisch onderzoek. De bekendste is het Big Five-model. Dit model:

• meet persoonlijkheid op vijf continuüm-dimensies,
• is wereldwijd gevalideerd,
• en laat stabiele, voorspellende resultaten zien.

Onze aanpak: inzicht én onderbouwing

Binnen Nine Wisdoms gebruiken we het Enneagram, niet als zweverig model, maar als een krachtig framework voor gedrag en motivatie. En we hebben het stevig onderbouwd. Onze test:

• Gebruikt het Enneagram als lens om drijfveren en valkuilen inzichtelijk te maken;
• Combineert dit met de Big Five onder de motorkap – voor robuuste psychometrie;
• Is ontwikkeld met oog voor zowel wetenschappelijke validiteit als praktische toepasbaarheid.
• Stelt data beschikbaar aan wetenschappers om de onderbouwing verder te versterken of te ontkrachten. In het laatste geval wordt het model aangepast.

Zo combineren we diepgang met betrouwbaarheid – en blijft persoonlijkheidsanalyse meer dan een leuk verhaal.

Wat is het risico van slechte testen?

Als een test geen betrouwbare meting is, kun je er ook geen beslissingen op baseren. Niet in recruitment. Niet in leiderschap. Niet in samenwerking. Het risico: misplaatste labels, verkeerd zelfbeeld, gebrekkig beleid.

Conclusie: kritisch zijn is goed – maar kijk ook naar wat wél werkt

Lubach stelt terecht kritische vragen. Veel persoonlijkheidstesten verdienen het label 'pseudowetenschap'. Maar hij is ook te kort door de bocht: er zijn wel degelijk wetenschappelijk onderbouwde persoonlijkheidstesten die wél werken in de praktijk.

Ons standpunt:

Gebruik geen typologieën als absolute waarheid.

Maar: wél als startpunt voor gesprek, reflectie en groei – mits ze stevig zijn ontworpen.